STK Nedir, Görevleri Nelerdir

Sivil toplum kuruluşları kavramını açıklamadan önce sivil toplum ve toplum kavramlarının ne olduğunu anlamak gerekmektedir. Çünkü STK’lar açıklanması gereken bu kavramlara hizmet eden ve etkinliklerini bu kavramlara göre şekillendiren örgütlerdir.

İçindekiler

Sivil Toplum Nedir?

Sivil toplum kavramı, ülkemizde son 20 yıldan beri ciddi anlamda önem kazanan bir kavramdır. Sivil toplumun tanımını yapmak aslında o kadar da kolay değildir. Çünkü insanlar sivil toplum kavramına her zaman aynı perspektiften bakmamakta, aynı anlamı yüklememektedir.

Sivil Toplum Örgütleri
Sivil Toplum Kuruluşları

Tarih sahnesine bakıldığında Avrupa’da, Aydınlanma Çağı’nda, sivil toplum kavramı hakkında tanımlamaları Hegel ve Karl Marx’da bulmak mümkündür. Bu aydınların görüşlerinden yola çıkarak toplum sivil toplum ve politik toplum olarak ikiye ayrılmış durumdadır.

Yine bu aydınların görüşlerinden yola çıkarak sivil toplumu, kişilerin herhangi bir zorlamaya maruz kalmadan, kendileri içerisinde anlaşmaları ile ortaya çıkardıkları ortak yaşam alanı şeklinde tanımlayabiliriz. Böyle bir toplumda, sivil toplum kuruluşlarının en temel unsur olduklarını söylemek yanlış olmaz.

Toplum

Toplum, belli bir coğrafyada yaşayan, aynı kültürü paylaşan ve yaşama dair tüm ihtiyaçlarını karşılamak isteyen insan topluluklarının kurmuş oldukları birlikteliğe verilen isimdir.

İnsanlar fıtratları gereği topluluklar halinde yaşarlar. Bu durum tarihin en eski dönemlerinden beri bu şekilde gelmiştir. Karanlık çağlardan eski Yunan ve Mısır Medeniyetleri’ne, Avrupa’dan Asya’ya Amerika’ya insanların tarih boyunca topluluklar halinde yaşadıkları görülmüştür.

Her toplumun kuralları, yapısı, gelenekleri, görenekleri ve bir şekli vardır. Fakat toplum, sürekli olarak değişme içerisindedir. Bu durumun temel nedeni toplumu oluşturan insanlardır. İnsanların değişmesi, toplumun kaidelerini, gelenek ve göreneklerini değiştirecektir. En nihayetinde bu kural ve gelenekler bütününü oluşturan da insanlardır.

Bu değişimde etken olan durum ise insanların etkileşimidir. İnsanların ve toplumların etkileşimi sonucunda toplum yapıları değişmektedir. Böylece toplumlar bölünerek veya gruplaşarak hayatlarına devam ederler. Buradan da toplum kavramının dinamik bir yapıya sahip olduğunu söyleyebiliriz.

Sosyal Sorumluluk

Sosyal sorumluluk, bireylerin ya da işletmelerin, toplumun değerlerine uygun şekilde hareket etmeleri şeklinde tanımlanabilir. Yani bireyler ve işletmeler, kendi menfaatleri doğrultusunda yaşayışlarını sürdürürken, toplumun menfaatini de gözetmeli ve bu duruma uygun davranmalıdırlar.

Bireyler, ekonomik, kültürel, sosyal ve çevresel sorunlar gibi tüm sorumlara karşı duyarlı olmalıdırlar. Bu durum sosyal sorumluluğun sağlanması demektir. Sosyal sorumlulukta temel olan şey toplumsal faydadır.

Sosyal sorumluluk göz önünde bulundurulduğunda, kişiler ve işletmeler bu tutumları karşısında herhangi bir kar amacı beklememelidir. Günümüzde bu durum sivil toplum kuruluşları ve duyarlı işletmeler tarafından gerçekleştirilmektedir.

Sosyal sorumluluk projeleri, sivil toplum kuruluşları ya da işletmeler tarafından düzenlenen, sivil toplum ile ilgili herhangi bir sorunu konu alan ve bu sorunun çözümüne odaklanan kampanyalardır. Bu kampanyalar toplum odaklı olmalıdırlar.

Sivil Toplum Kuruluşlarında Sosyal Sorumluluk
Sosyal Sorumluluk

Ayrıca sosyal sorumluluk projeleri, hayata geçirilmeden önce bazı aşamalar üzerinde çalışılması gerekmektedir.

Bu aşamaların ilki “alanı belirlemek”tir. Yani projeler hayata geçirilmeden önce hangi kitlelerin esas alınarak projenin hazırlandığı konusunda çalışma yapılmalıdır.

İkinci aşama olan “çıkış noktası belirleme” aşamasında ise, projenin neden ortaya çıktığı konusunda tanımlamalar yapılmalıdır. Bu aşama proje amacını da açıkça ortaya koyacağından, projeyi ortaya çıkarmak isteyen kurum ya da kuruluşun hangi kurumlar veya kuruluşlar ile işbirliği yapacağı konusu da bu aşamada netleşir.

“Kreatif brifin” projenin üçüncü aşamasıdır. Bu aşamada projenin en faydalı nasıl gerçekleştirileceği konusunda araştırma ve çalışmalar gerçekleştirilir.

Dördüncü aşama “doğru ortağı seçme ve ortaklığı kurma”dır. Proje ile ilgili çalışmaların yapılmasından sonra doğru kurum veya kuruluş ile ortaklık kurmak çok önemlidir. Bu aşama projenin ne kadar sürekli olup olmayacağı ya da etkisinin ne denli olacağı konusunda fikir verebilir.

Son olarak, hayata geçirilen projelerin sonuçları hakkında çalışmalar yapılmalıdır. Bu aşama beşinci ve son aşamadır. Aslında bu aşama oto kontrol aşamasıdır. Projenin sürdürüldüğü süre boyunca bu aşama tekrarlanarak projenin amaca ne kadar uygun olup olmadığı denetlenir.

Bağış

Bağış, sivil toplum ve sivil toplum kuruluşları için önemli bir kavramdır. Çünkü sivil toplum kuruluşları kar amacı gütmeyen kuruluşlardır ve elde ettikleri gelirleri sivil toplum yararına kullanırlar. Bu nedenle yaptıkları etkinlikler ve projeler için belirli miktarlarda bütçeye ihtiyaç duyarlar. Bu bütçe, çoğunlukla bağışlardan karşılanmaktadır.

Türkiye'deki Sivil Toplum Kuruluşlarında Bağış
Sivil Toplum Kuruluşlarında Bağış

Kelime anlamı olarak bağış, bedelsiz ya da herhangi bir karşılık almaksızın bir malın ya da değerin mülkiyetini bir başkasına devretmektir. Ülkemizin sayısal üstünlüğü ellerinde tutan sivil toplum kuruluşlarından olan dernekler ve vakıflar da bağışlar ile etkinliklerine devam ederler. Zaten, vakıfların kuruluş gayesi bağışa dayanmaktadır.

Gönüllü Çalışma

Sivil toplum kuruluşlarının olmazsa olmazlarından birisi de gönüllü çalışmadır. Gönüllü çalışma, bireylerin hiçbir baskı altında kalmadan, tamamen kendi rızalarıyla, hiçbir karşılık almadan sivil toplum kuruluşlarından faaliyet göstermesi demektir. Zira sivil toplum kuruluşlarının temel mantığı gönüllü çalışmaya dayanmaktadır.

Toplum anlayışının gelişmesi, insanlarda birlik kavramının oluşması ya da gelişmesi amacıyla gönüllü çalışma önemli bir unsurdur. Gerek sivil toplum projelerinde, gerek doğal afetlerde gerekse toplumsal yardımlaşma adına gönüllü çalışma insanlara, deneyim, bilgi, birlik ruhu, paylaşma, hoşgörü gibi duyguları aşılamaktadır.

Toplumsal sorunların, evrensel anlamda arttığı günümüzde gönüllü çalışmaya hiç olmadığı kadar ihtiyaç duyulmaktadır. Devletler ve sivil toplum kuruluşları yaptıkları kampanya ve tanıtımlar ile gönüllülüğün önemini vurgulamakta ve bireyleri gönüllü olarak çalışmaya davet etmektedir.

Sivil Toplum Kuruluşları Hakkında Bilgi

Sivil Toplum Kuruluşları bir fikir ya da amaç etrafında toplanmış insanlar topluluğu olsa da uyması gereken belirli kurallar ve değerler vardır. Özellikle Avrupa Birliği Uyum Yasası çerçevesinde, sivil toplum kuruluşları için birçok madde düzenlenerek hayata geçirilmiştir.

STK - Sivil Toplum Kuruluşları Hakkında Bilgi
Sivil Toplum Kuruluşlarının Görevleri

Bu noktada, sivil toplum kuruluşlarını örgütlenme şekli, kurmaları gereken altyapı unsurları ve taşımaları gereken özellikler yasalarla sabitlenmiştir. Özellikle günümüzde bu konuya ciddi önem verilmekte ve sivil toplum kuruluşlarının uygunluklarının denetlenmesine özen gösterilmektedir.

Sivil Toplum Kuruluşları

Sivil toplum kuruluşları gerek Türkiye’de gerekse de dünyada sınırları tam olarak belirtilmiş olan kuruluşlar değillerdir. Fakat özellikle Avrupa Birliği ülkelerinde, AB yasalarınca sivil toplum kuruluşları hakkında temel yasalar oluşturulmuş ve dernekler, vakıflar, meslek odaları, kooperatifler gibi kuruluşlar sivil toplum kuruluşları kapsamında yer almışlardır.

Avrupa Birliği zihniyetine göre sivil toplum kuruluşları, belli bir amaç doğrultusunda örgütlenen vatandaşların, yaşadıkları ülkedeki ekonomik ve toplumsal kalkınmaya yarar sağlamak adına ve sivil toplum düzenine fayda sağlayıp geliştirmek amacıyla kurulmuş olan kuruluşlardır.

Ayrıca, Avrupa Ekonomik ve Sosyal Komitesi (ESC), toplum faydası doğrultusunda hareket eden ve resmi kurumlar ile sivil toplum arasında köprü görevi gören tüm yapılanmaları sivil toplum kuruluşları (STK) olarak kabul etmektedir.

Dernekler

Dernekler, ülkemizde sivil toplum kuruluşlarının büyük bir çoğunluğunu oluşturan kuruluşlardır. Dernekler, en az 7 kişi tarafından, belirli bir ortak amaç doğrultusunda kurulan ve herhangi bir kar amacı gütmeyen sivil toplum kuruluşlardır.

Türkiye'deki Dernekler
Dernekler

Avrupa Birliği nitelendirmesine göre devlet-dışı olarak anılırlar. Bir başka deyişle “devlet tarafından kurulmamış kuruluşlar” olarak tanımlanırlar. Her ne kadar bu şekilde tanımlasalar da devlet kontrolü altında hizmet hayatına devam eden dernekler, İçişleri Bakanlığı bünyesinde Dernekler Dairesi Başkanlığı’na bağlıdırlar.

2019 yılı itibariyle Türkiye’de 114 bin’den fazla kayıtlı faal dernek bulunmaktadır. Ayrıca, İçişleri Bakanlığı tarafından kurulan DERBİS platformu ile tüm dernek işlemleri online olarak, devlet kontrolü altından yürütebilmektedir.

Türkiye’deki Dernekler Listesi

  • AIDS Savaşım Derneği
  • AKUT Arama Kurtarma Derneği
  • Atatürkçü Düşünce Derneği (ADD)
  • Bilişim Sektörü Derneği (TÜBİDER)
  • Çağdaş Gazeteciler Derneği (ÇGD)
  • Çağdaş Yaşamı Destekleme Derneği (ÇYDD)
  • Deniz Feneri Yardımlaşma ve Dayanışma Derneği
  • Gümrük Müfettişleri Derneği
  • Habitat Derneği
  • Hasta ve Hasta Yakını Hakları Derneği (HAYAD)
  • İktisadî Girişim ve İş Ahlâkı Derneği (İGİAD)
  • İnsan Hakları Derneği
  • İş Hayatı Dayanışma Derneği (İŞHAD)
  • Linux Kullanıcıları Derneği
  • Mahalli İdareler Derneği
  • Otomotiv Sanayi Derneği (OSD)
  • Özel Dedektifler Derneği
  • Reklam Yaratıcıları Derneği (RYD)
  • Reklamcılar Derneği
  • Tüm Tüketicileri Koruma Derneği (TTKD)
  • Türk Arşivciler Derneği
  • Türk Dış Ticaret Derneği
  • Türk Farmakoloji Derneği (TFD)
  • Türk Hemşireler Derneği (THD)
  • Türk Kardiyoloji Derneği
  • Türk Psikologlar Derneği
  • Türk Psikolojik Danışma ve Rehberlik Derneği (PDR)
  • Türk Radyoloji Derneği
  • Türk Serbest Mimarlar Derneği
  • Türk Sosyal Bilimler Derneği
  • Türk Toraks Derneği
  • Türkiye Acil Tıp Derneği
  • Türkiye Aile Planlaması Derneği
  • Türkiye Bilişim Derneği (TBD)
  • Türkiye Diyetisyenler Derneği
  • Türkiye Faal Futbol Hakemleri ve Gözlemcileri Derneği
  • Türkiye Kızılay Derneği
  • Türkiye Muhasebe Uzmanları Derneği (TMUD)
  • Türkiye Psikiyatri Derneği
  • Türkiye Tabiatını Koruma Derneği (TTKD)
  • Türkiye Turizm Yatırımcıları Derneği (TYD)
  • Ulusal Franchising Derneği (UFRAD)
  • Uluslararası Nakliyeciler Derneği (UND)
  • Vergi Denetmenleri Derneği
  • Veteriner Sağlık Teknisyenleri Derneği
  • Yazılım Sanayicileri Derneği (YASAD)
  • Genç Gönüllüler Derneği

Vakıflar

Devlet-dışı olarak sivil toplum kuruluşları sınıfında olan vakıflar, ülkemizdeki bir diğer önemli sivil toplum grubudur. Derneklerin aksine vakıflarda üye olmaz. Vakıf, kişi ya da kişilerin mal varlığı ya da haklarının bir amaç doğrultusunda kullanılması amaçlanarak oluşturulan mal topluluğudur.

Vakıf Nedir - Vakıflar Nasıl Kurulur
Vakıflar

Vakıflarda her türlü mal veya gelir vakfe dilerek vakıf kurulabilir veya herhangi bir vakfa bağışlanabilir. Vakıflar da dernekler gibi hukuka bağımlı olarak kurulan ve yürütülen sivil toplum kuruluşlarıdır. Anayasada da belirtildiği üzere hukuka, ahlaka ve milli menfaatlere aykırı şekilde, herhangi bir topluluğa, cemaate veya ırka hizmet etmek amacıyla vakıf kurulamaz. Ülkemizde yaklaşık olarak 5 bin vakıf bulunmaktadır.

Türkiye’deki Vakıflar Listesi

  • Ankara Losemili Cocuklar Vakfı (LÖSEV)
  • Beyaz Nokta Gelişim Vakfı
  • Bilim ve Sanat Vakfı (BİSAV)
  • Çevre ve Kültür Değerlerini Koruma ve Tanıtma Vakfı (ÇEKÜL)
  • Çocuk Vakfı
  • Gazeteciler ve Yazarlar Vakfı (GYV)
  • Geleceğimizin Çocukları Vakfı (GCV)
  • ICEP Uluslararası Kültürel Değişim Programları Burs Vakfı
  • İktisadi Kalkınma Vakfı (İKV)
  • İlköğretim Okullarına Yardım Vakfı (İLKYAR)
  • İstanbul Kültür Sanat Vakfı (İKSV)
  • Kadın Emeğini Değerlendirme Vakfı (KEDV)
  • Kafkas Vakfı
  • Nesin Vakfı
  • Nezih Danyal Karikatür Vakfı
  • Osmanlı Araştırmaları Vakfı
  • Reklamcılık Vakfı
  • Sağlık Vakfı
  • Sağlık ve Sosyal Yardım Vakfı (SSYV)
  • Sigarayla Savaşanlar Vakfı
  • Sosyal Demokrasi Vakfı (SODEV)
  • Su Vakfı
  • Tarih Vakfı
  • Toplumsal Araştırmalar ve Kültür – Sanat İçin Vakıf (TAKSAV)
  • TEMA Türkiye Erozyonla Mücadele Ağaçlandırma ve Doğal Varlıkları Koruma Vakfı
  • Temiz Enerji Vakfı (TEMEV)
  • Toplum Gönüllüleri Vakfı (TOG)
  • TSK Mehmetçik Vakfı
  • Turkiye İnsan Hakları Vakfı
  • Türk Demokrasi Vakfı
  • Türk Dış Ticaret Vakfı (TDV)
  • Türk Eğitim Vakfı (TEV)
  • Türk Kalp Vakfı
  • Türk Kulak Burun Boğaz ve Baş Boyun Cerrahisi Vakfı (TKBBV)
  • Türk Silahlı Kuvvetlerini Güçlendirme Vakfı
  • Türk Tanıtma Vakfı (TÜTAV)
  • Türkiye Aile Sağlığı ve Planlaması Vakfı (TAPV)
  • Türkiye Bilişim Vakfı (TBV)
  • Türkiye Can Çocuklar Eğitim Koruma ve Yaşam Vakfı (CANEV)
  • Türkiye Diyanet Vakfı
  • Türkiye Eğitim Gönüllüleri Vakfı (TEGV)
  • Türkiye Ekonomik ve Sosyal Etüdler Vakfı (TESEV)
  • Türkiye Gaziler Kültür ve Dayanışma Vakfı
  • Türkiye Gönüllü Teşekküller Vakfı (TGTV)
  • Türkiye Infertilite Vakfı (TİVAK)
  • Türkiye Milli Kültür Vakfı (TMKV)
  • Türkiye Teknik Elemanlar Vakfı (TUTEV)
  • Türkiye Teknoloji Geliştirme Vakfı (TTGV)
  • Türkiye Zeka Vakfı (TZV)
  • Ulusal Politika Araştırmaları Vakfı (UPAV)
  • UM:AG Uğur Mumcu Araştırmacı Gazetecilik Vakfı
  • Umut Vakfı
  • Vakıflar Genel Müdürlüğü
  • Vehbi Koç Vakfı
  • WWF-Türkiye Doğal Hayatı Koruma Vakfı
  • Yüksek Öğrenimde Rehberliği Tanıtma ve Rehber Yetiştirme Vakfı

Meslek Odaları ve Sendikalar

Dernekler ve vakıfların haricinde, meslek odaları ve sendikalar gibi örgütler de en çok bilinen sivil toplum kuruluşlarıdır.

Meslek odaları, birçoğunuzun da bileceği üzere aynı mesleğe sahip olan kişilerce kurulan, mesleki gelişim için etkinlik, seminer ve kurslar düzenleyen, meslek mensuplarının birbirleriyle iletişim ve ilişkilerini sağlayan sivil toplum kuruluşlarıdır. Akademik odalar, esnaf ve zanaatkar odaları ve sanayi ve ticaret odaları meslek odalarıdır.

Meslek Odası Nedir - Sendika Nedir
Meslek Odaları ve Sendikalar

Sendikalar, işçilerin veya işverenlerin sosyal ve ekonomik haklarını korumak ve iyileştirmek amacıyla kurulmuş sivil toplum kuruluşlarıdır. Önemli sivil toplum kuruluşlarından olan sendikalar, belli bir iş kolu üzerine, bu iş kolunda çalışan işçilerce kurulurlar. Bunun yanı sıra işveren haklarını savunmak amacıyla işverenler tarafından kurulan sendikalar da vardır. Ülkemizde sendikaların önemi azımsanmayacak derecede büyüktür.

Türkiye’deki Meslek Odalarının Listesi

  • Basın Konseyi
  • Çevre Mühendisleri Odası
  • Elektrik Mühendisleri Odası
  • Fizik Mühendisleri Odası
  • Gemi Mühendisleri Odası
  • Gıda Mühendisleri Odası
  • Harita ve Kadastro Mühendisleri Odası
  • İç Mimarlar Odası
  • İnşaat Mühendisleri Odası
  • Jeofizik Mühendisleri Odası
  • Jeoloji Mühendisleri Odası
  • Kimya Mühendisleri Odası
  • Maden Mühendisleri Odası
  • Makina Mühendisleri Odası
  • Metalürji Mühendisleri Odası
  • Meteoroloji Mühendisleri Odası
  • Mimarlar Odası
  • Petrol Mühendisleri Odası
  • Peyzaj Mimarları Odası
  • PTSB Türkiye Pamuklu Tekstil Sanayicileri Birliği
  • Şehir Plancıları Odası
  • Tekstil Mühendisleri Odası
  • TMMOB Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği
  • TOBB Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği
  • TUREB Türkiye Turist Rehberleri Birliği
  • Türk Dişhekimleri Birliği
  • Türk Veteriner Hekimleri Birliği
  • Türkiye Gazeteciler Cemiyeti
  • Türkiye Madeni Eşya Sanatkarları Federasyonu
  • TürkMMMB Türk Müşavir Mühendisler ve Mimarlar Birliği
  • Türkiye Barolar Birliği
  • TÜRMOB Türkiye Serbest Muhasebeci Mali Müşavirler ve Yeminli Mali Müşavirler Odaları Birliği

Türkiye’deki Sendikaların Listesi

  • BASS-SEN Banka ve Sigorta İşçileri Sendikası
  • BELEDİYE-İŞ Türkiye Belediyeler ve Genel Hizmetler İşçiler Sendikası
  • BEM-BİR-SEN Belediye ve Mahalli İdare Çalışanları Birliği Sendikası
  • BES Büro Emekçileri Sendikası
  • BİRLEŞİK METAL-İŞ Birleşik Metal İşçileri Sendikası
  • BTS Birleşik Taşımacılık Çalışanları Sendikası
  • BÜRO MEMUR-SEN Büro Memurları Sendikası
  • ÇELİK-İŞ Demir, Çelik, Metal ve Metal Mamulleri İşçileri Sendikası
  • ÇEİS Çimento Endüstrisi İşverenleri Sendikası
  • DEMİRYOL-İŞ Türkiye Demiryolu İşçileri Sendikası
  • DİSK Türkiye Devrimci İşçi Sendikaları Konfederasyonu
  • EĞİTİM-BİR-SEN Eğitimciler Birliği Sendikası
  • EĞİTİM-SEN Eğitim ve Bilim Emekçileri Sendikası
  • GENEL MADEN-İŞ Genel Maden İşcileri Sendikası
  • GENEL-İŞ Türkiye Genel Hizmet İşçileri Sendikası
  • HAK-İŞ Konfederasyonu
  • HAVA-İŞ Türkiye Sivil Havacılık Sendikası
  • HİZMET-İŞ Tüm Belediye ve Genel Hizmet İşçileri Sendikası
  • İNTES Türkiye İnşaat Sanayicileri İşveren Sendikası
  • KAMU-İŞ Kamu İşletmeleri İşverenleri Sendikası
  • KAMU-SEN Türkiye Kamu Çalışanları Sendikaları Konfederasyonu
  • KESK Kamu Emekçileri Sendikaları Konfederasyonu
  • KRİSTAL-İŞ Cam, Çimento, Seramik ve Toprak Sanayi İşçileri Sendikası
  • LASTİK-İŞ Türkiye Petrol, Kimya ve Lastik Sanayi İşçileri Sendikası
  • MADEN-İŞ Türkiye Maden İşçileri Sendikası
  • MEMUR-SEN Memur Sendikaları Konfederasyonu
  • MESS Türkiye Metal Sanayicileri Sendikası
  • ORMAN-İŞ Türkiye Orman İşçileri Sendikası
  • ÖZ İPLİK-İŞ Tüm Dokuma İplik Trikotaj ve Giyim Sanayi İşçileri Sendikası
  • PETROL-İŞ Türkiye Petrol Kimya Lastik İşçileri Sendikası
  • PÜİS Petrol Ürünleri İşverenler Sendikası
  • SAĞLIK-İŞ Türkiye Sağlık İşçileri Sendikası
  • SES Sağlık ve Sosyal Hizmet Emekçileri Sendikası
  • SOSYAL-İŞ Türkiye Sosyal Sigortalar, Eğitim, Büro, Ticaret, Kooperatif ve Güzel Sanatlar İşçileri Sendikası
  • TARIM-İŞ Türkiye Orman, Topraksu, Tarım ve Tarım Sanayi İşçileri Sendikası
  • TEK GIDA-İŞ Türkiye Tütün Müskirat Gıda ve Yardımcı İşçileri Sendikası
  • TEKSİF Türkiye Tekstil Örme ve Giyim Sanayi İşçileri Sendikası
  • TES-İŞ Türkiye Enerji, Su ve Gaz İşçileri Sendikası
  • TGS Türkiye Gazeteciler Sendikası
  • TİSK Türkiye İşveren Sendikaları Konfederasyonu
  • TOLEYİS Türkiye Otel Lokanta Dinlenme Yerleri İşçileri Sendikası
  • TÜRK EĞİTİM-SEN Türkiye Eğitim, Öğretim ve Bilim Hizmetleri Kolu Kamu Çalışanları Sendikası
  • TÜRK HARB-İŞ Türkiye Harb Sanayi ve Yardımcı İşkolları İşçileri Sendikası
  • TÜRK KOOP-İŞ Türkiye Kooperatif ve Büro İşçileri Sendikası
  • TÜRK-İŞ Türkiye İşçi Sendikaları Konfederasyonu
  • TÜRKİYE HABER-İŞ Türkiye Posta, Telgraf, Telefon, Radyo ve Televizyon İşçileri ve Hizmetlileri Sendikası
  • TÜTSIS Türkiye Tekstil Sanayii İşverenleri Sendikası
  • YOL-İŞ Türkiye Yol, Yapı, İnşaat İşçileri Sendikası

Sivil Toplum Kuruluşu Nedir?

Sivil toplum kuruluşları (STK), devletin hizmet götürmekte yetersiz kaldığı ya da hizmet götürmekte zorlandığı bölge ve konularda etkinlik gösteren, bu işi yapmakta gönüllü olan kişilerin bir araya gelerek kurmuş oldukları örgütlerdir.

Bu noktada sivil toplum kuruluşları, devlet ile toplum arasındaki bir noktada önemli rol oynarlar. Birçok bölge ve konuda devlet ile toplum arasında köprü vazifesi görürler. Günümüzde önemi göz ardı edilemeyecek büyüklüğe ulaşan sivil toplum kuruluşları, ülke sınırlarını aşarak evrensel boyuta ulaşmışlardır.

Sivil toplum örgütleri toplumsal odaklı kuruluşlardır. Toplumsal bir sorunu çözmek, var olan bir durumu iyileştirmek ya da herhangi bir eksikliği gidermek için faaliyet gösterirler. Bu noktada çözümlerin paylaşılması, tekrarlanması ve bir başka sorunun çözümünde kullanılması sivil toplum kuruluşları açısından önem arz etmektedir.

Sivil Toplum Kuruluşu Nasıl Kurulur?

Vakıfların ve derneklerin başını çektiği sivil toplum kuruluşu olarak nitelendirilen her örgütün, kuruluş aşaması da dahil olmak üzere izlemesi gereken bir yol ve uyması gereken yasal düzenlemeler bulunmaktadır.

Ülkemizde çok çeşit sivil toplum kuruluşu olsa da derneklerin ve vakıfların sayısının bu denli fazla olması kurulma ile ilgili yasal düzenlenmelerin bu topluluklar göz önünde bulundurularak oluşturulduğunu söyleyebiliriz.

Dernekler Nasıl Kurulur?

Derneklerin kuruluş ve işleyiş konusundaki hükümleri 2908 sayılı Dernekler Kanunu’nda ve 4721 sayılı Medeni Kanun’da belirtilmiştir. Dernekler, herhangi bir kişi tarafından önceden izin alınmaksızın kurulabilir. Fakat dernek kurucularının fiil ehliyeti olması zorunludur. Derneklerin kurulması için en az 7 kişiye ihtiyaç vardır.

Söz konusu yasalara göre her derneğin bir tüzüğü olması zorunludur. Bu tüzükte;

  1. Derneğin adı ve kurulduğu merkez
  2. Derneğin amacı, çalışma konusu ve biçimi
  3. Dernek kurucularının adları ve soyadları, ikamet bilgileri ve meslekleri
  4. Derneğe üye olma, üyelikten çıkma ya da çıkarılma biçimleri
  5. Dernek genel kurulunun kurulma biçimi ve toplanma bilgileri
  6. Genel kurulun yetkileri, görevleri ile oy kullanma ve karar alma şekilleri
  7. Yönetim ve denetim kurullarının kimlerden oluştuğu, görevleri ve yetkileri
  8. Derneğin herhangi bir şubesinin olup olmadığı, var ise yetki ve görevleri ile kuruluş biçimi
  9. Üyeler tarafından ödenecek yıllık aidat miktarı
  10. Derneğin iç yönetim biçimi
  11. Tüzüğün değiştirilme şekli
  12. Derneğin fesih edilmesi halinde mal varlığı var ise, bu mal varlığının tasfiye biçimi açıkça belirtilmelidir.

Ülkemizdeki her dernek İç İşleri Bakanlığı’na bağlıdır. İç İşleri Bakanlığı’nın dernekler için yapmış olduğu DERBİS sistemi ile derneklerle ilgili tüm işlemler online olarak yapılabilmektedir. Ayrıca Medeni Kanun’a göre dernekler tüzüklerinin yayınlandığı tarihten itibaren 6 ay içerisinde ilk genel kurul toplantılarını yapmakta ve denetim ile yönetim kurullarını oluşturmak zorundadırlar.

Ayrıca her bireyin derneklere kayıt olma hakkı vardır. Üyelik başvurularını yazılı olarak yapan kişilerin üyelikleri 30 gün içerisinde değerlendirilip sonuca bağlanmalıdır. Üyeliği kabul edilen kişilerin isimleri ile gerekli kimlik ve ikamet bilgileri önce dernek defterine sonra da DERBİS sistemine işlenmelidir.

Vakıflar Nasıl Kurulur?

Vakıflar ile ilgili yasal düzenlemeler de 4721 sayılı Medeni Kanun’da ve Vakıflar Kanunu’nda belirtilmiştir. Medeni Kanun’da belirtildiği üzere, herhangi bir vakfın kurulabilmesi için bir mal varlığına ya da gerçekleşeceği ispat edilen bir gelirin ya da ekonomik değerin olması gerekmektedir.

Vakıflar, resmi senetle veya ölüme bağlı tasarrufla olmak üzere 2 türlü kurulur. Resmi senetle vakıf kurma işleminde, noter tarafından düzenlenmiş olan belgeye vakfın amacının, vakfa aktarılacak olan mal varlıklarının ve vakıf ile ilgili bilgilerin yazılması işlemi ile vakıf kurulum işlemlerine başlanmış olunur.

Ölüme bağlı tasarruf ile vakıf kurma işleminde ise, varlığını vakfeden kişinin vasiyetnamesi sulh hakimi tarafından açılarak bildiri yapılır. Bu işlem Vakıflar Genel Müdürlüğü tarafından da yapılabilir. Vasiyetnamenin açıklanmasının ardından sulh hakimi yada Vakıflar Müdürlüğü mal varlığını koruma altına alır.

Sivil Toplum Kuruluşlarının Özellikleri

  1. Sivil toplum örgütleri farklı amaçlara hizmet etmek için kurulmuş olsalar bile belli başlı özellikleri taşımak zorundadırlar.
  2. Sivil toplum kuruluşları kuruluş amaçlarının doğrultusunda hareket etmelidirler.
  3. Sivil toplum kuruluşları toplumun faydasını gözeterek çalışmalarını yapmalıdırlar. Toplumdan aldıkları güçle topluma hizmet vermelidirler.
  4. Hizmet verdikleri alanda çekimser kalmak yerine gönüllü olmalıdırlar.
  5. Düzenlenen etkinlikler, programlar ve kaynakların kullanımı hususunda toplumun bir kesimine değil toplumun tamamına aynı şekilde fayda sağlamalıdırlar.
  6. Kaynakları doğru yerde ve zamanda, doğru şekilde kullanmalıdırlar.
  7. Kendilerine gelen öneri ve sorulara geri dönüş yapmalıdırlar.
  8. Herhangi bir kar amacı gütmemelidir. Elde edilen karları ise yine kuruluş amaçlarına uygun kullanmalıdırlar.
  9. Devlete bağımlı olmamalıdırlar.
  10. Çalışmalarını toplumsal saygı ve ahlak kuralları çerçevesinde yürütmelidirler. Dürüst ve adil olmalıdırlar.

Sivil Toplum Kuruluşları ve Amaçları

Bir sivil toplum kuruluşunun kuruluş amacını doğru şekilde belirlemesi her şeyden çok daha önemlidir. Bir amaç doğrultusunda doğru bir şekilde hizmet verilmesi için amacın doğru bir şekilde belirlenmesi gerekir. Bu noktada kurucuların “Ne yapıyoruz?”, “Neden yapıyoruz?” ve “Nasıl yapıyoruz?” sorularına doğru şekilde cevap vermeleri gerekmektedir.

Başarısızlıkla sonuçlanmış sivil toplum kuruluşlarına bakıldığında çoğunun bu ilk aşamada yapmış oldukları hatadan dolayı başarısız oldukları görülmektedir. Çoğu bu sorulara karşı yanlış tanımlama yaptığı için, kavramları yanlış anladıkları ya da kavramlara farklı anlamlar yükledikleri için başarısız olmaktadırlar.

Sivil toplum kuruluşlarının anlamı denildiği zaman, o kuruluşu diğer sivil toplum kuruluşlarından ayıran varoluşsal nedenin ne olduğu anlaşılmalıdır.

Sivil Toplum Kuruluşları ve Faaliyetleri

Sivil Toplum Kuruluşlarının Çalışma Alanları
Sivil Toplum Kuruluşlarının Faaliyetleri

Dünyamızda birçok yerde, birçok sebepten dolayı insanlar sivil toplum kuruluşlarına ihtiyaç duymaktadırlar. Devletlerin yetersiz kaldığı bu alanlarda sivil toplum kuruluşları faaliyet göstererek insanlara yardım etmeyi amaçlamaktadırlar.

Sivil toplum kuruluşları çoğunlukla,

  1. Eğitim
  2. Çevre
  3. Yardımlaşma
  4. Sağlık
  5. İnsan hakları doğrultusunda faaliyet göstermektedirler.

Sivil Toplum Kuruluşları Listesi

Türkiye’de eğitimden sağlığa, kadın haklarından çocuk haklarına, çevrecilikten hayvan haklarına kadar toplumsal bilincin uyandırılması gereken hemen her alanda sivil toplum kuruluşu bulunmaktadır.

Türkiye’deki Sivil Toplum Kuruluşları

Eğitim İle İlgili Sivil Toplum Kuruluşları

Eğitim İle İlgili STKlar
Eğitim İle İlgili Sivil Toplum Kuruluşları

Türkiye’de kurulan ve Türkiye’nin dört bir yanında hizmet veren eğitim ile ilgili sivil toplum kuruluşları topluma mal olmuş kişiler öncülüğünde desteklerini sürdürüyorlar. Özellikle Doğu ve Güneydoğu Anadolu başta olmak üzere eğitim sorunlarına eğilen sivil toplum kuruluşlarının en büyük amacı eğitim almayan bireyin kalmamasını sağlamak. Bu önemli görevde devletimize destek olan birçok sivil toplum kuruluşu bulunuyor. İşte bunlardan bazıları;

Türkiye Eğitim Vakfı (TEV)

Ülkemizin eğitim ile ilgili sivil toplum kuruluşlarından olan TEV (Türk Eğitim Vakfı) 1967 senesinde Vehbi Koç’un liderlik ettiği 201 Türk aydını tarafından kurulmuştur.

Öğrencileri yaptığı sosyal çalışmalar ve verdiği burslar ile desteklemektedir. 2018 ve 2019 eğitim öğretim yılları için 1 ve 30 Eylül 2018 tarihlerinde burs başvuruları vakıf tarafından kabul edildi ve hak kazanan öğrencilere 600 TL tutarında burs verilmeye başlandı.

Türkiye’de uzun yıllardan beri uygulanmak zorunlu yetinde kalınan, toplumsal maliyeti çok yüksek, ekonomik devamlılık uygulamaları karşısında, eğitim bölümünde gittikçe çoğalan ihtiyaçları ve talepleri salt Devlet doğrulusunda karşılama imkanı bulunmamaktadır.

Bu nedenle, kamu kaynaklarının yetersiz kaldığı günümüzde, başta zengin vatandaşlarımız olmak üzere, her bireyin kuvveti oranında milli eğitimimizin kök problemlerinin çözümüne destek olması büyük ehemmiyet taşımaktadır.

İşte, TEV, 4 Mayıs 1967 tarihinde merhum Vehbi Koç’un önderliğinde eğitime gönül vermiş 201 Türk aydını doğrulusunda kurulmuştur. Kurucular, o gün, Türk halkına alttaki çağrıyı yapmışlardır.

Vakfın ilk Başkanlığına Dr. Nejat Eczacıbaşı seçilmiştir. Bu görevi 7 Kasım 1969-25 Şubat 1996 tarihleri arasında Vehbi Koç ve 28 Mart 1996-25 Temmuz 2001 tarihleri arasında Ahmet Aydın Bolak yürütmüştür. Vakıf Resmi Senedinde 26 Haziran 2001 tarihinde oluşturulan farklılık neticesi Mütevelliler Heyeti ile Yönetim Kurulu Başkanlıkları birbirinden ayrılmış ve 26 Temmuz 2001 tarihinde Mütevelliler Heyeti Başkanlığına Ord.Prof.Dr.Sulhi Dönmezer ve Yönetim Kurulu Başkanlığına Ömer Dinçkök 3 senelik vakit amacıyla seçilmişlerdir.

2009 senesi itibarıyla Rona Yırcalı Mütevelliler Heyeti Başkanlığını, Şahap Kocatopçu Mütevelliler Heyeti Başkan Yardımcılığını, Ömer Koç ise Yönetim Kurulu Başkanlığı vazifesini sürdürmektedir. TEV Yönetim Kurulu üyeleri ise Adnan İğnebekçili (aynı vakitte TEVİTÖL Kurucu Temsilcisi), Ali İhsan Yalçın, Davut Ökütçü, Mehmet Şükrü Tekbaş, Zühal Dönmezer Çakıroğlu, Bülent Pulak’tır.

Anne Çocuk Eğitim Vakfı (AÇEV)

Eğitim ile ilgili sivil toplum kuruluşlarından olan AÇEV, 1993 yılından beri ülkemizde faaliyet göstermektedir. Kurucuları; Çiğdem Kağıtçıbaşı, Ayşen Özyeğin, Sevda Bekman olan vakfın genel merkezi İstanbul Şişli’dedir. Vakıf anneler, babalar, çocuklar, kadınlar, kurumlar, eğitimciler için çalışmalarını sürdürmektedir.

Anne Çocuk Eğitim Vakfı (AÇEV), 1993 senesinde Prof.Dr.Sevda Bekman‘ın yaptığı bilimsel bir tetkik projesinin devamlılığını sağlamak hedefiyle kurulmuş olan bir vakıftır. Vakfın kuruluş hedefi anneler ve çocukları eğitmektir, fakat bugün bu hedefini aşarak babalara, çocuksuz bayanlara ve ailelere de eğitimler vermektedir. AÇEV’in, Birleşmiş Milletler ve Avrupa Birliği ile ortak yürüttüğü projeler mevcuttur.

Ayşen Özyeğin başkanlığında, Prof. Dr. Çiğdem Kağıtçıbaşı ve Prof. Dr. Sevda Bekman’ın bilimsel tetkiklerinin etkisi neticesinde kurulmuştur. 1982-1986 yılları arasında Boğaziçi Üniversitesi yapısında okul evveli çağdaki çocukların eğitim durumlarıyla alakalı Bekman, Kağıtçıbaşı ve Diane Sunar doğrulusunda oluşturulan bir tetkik neticesinde, Anne-Çocuk Eğitim Programı tasarlanmış ve uygulanmaya başlamıştır.

Programın gerektiğince olumlu neticeleri üzerine, uygulamanın yaygınlaştırılmasına çalışılmıştır. Program, 1993 senesinde AÇEV ile kurumsal bir yapıya kavuşturuldu. Eğitim bölümünde yaptığı çalışmalardan ötürü 2003 senesinde Vehbi Koç Ödülü AÇEV’e verilmiştir.

AÇEV’in faaliyet alanları,

  • Anne Çocuk Eğitim Programı
  • Anne Destek Programı
  • Okul öncesi Veli-Çocuk Eğitim Programı
  • TAKTİR ALMA Anne Programı
  • “7 Çok Geç” Kampanyası
  • İşlevsel Yetişkin Okur Yazarlığı
  • Baba Destek Programı

Türkiye Eğitim Derneği (TED)

Türkiye Eğitim Derneği (TED), 1928 yılında Mustafa Kemal Atatürk tarafından kurulan, Türkiye’deki eğitim ile ilgili sivil toplum kuruluşlarının başında gelen bir vakıftır. Mustafa Kemal Atatürk, Türkiye Eğitim Derneği’ni, Türkiye’yi ve Türkiye’deki eğitimi modernleştirmek amacıyla kurmuştur.

TED, kurulduğu günden itibaren eğitim alanında etkinlik göstermekle birlikte, maddi imkanları yeterli olmayan çalışkan ve ahlaklı Türk çocuklarının eğitim masraflarını da üstlenmektedir. Dernek bu sayede, Türk eğitim hayatına da gerekli önemi ve katkıyı sağlamaktadır.

Derneğin başlıca amaçları,

  • Maddi imkanı olmayan çalışkan Türk öğrencilerinin masraflarını karşılamak,
  • Ülke içinde ve dışında yurtlar kurarak Türk öğrencilerinin eğitim sırasında barınma ihtiyaçlarını karşılamak,
  • Türk çocuklarının yurt içinde ve dışında dil ve herhangi bir alanda eğitimlerini sürdürebilecekleri kurs ve eğitim merkezleri açmak,
  • Türk çocuklarının sportif, kültürel ve sosyal alanda nitelik kazanmaları amacıyla projeleri yürütmektir.

Çağdaş Eğitim Vakfı (ÇEV)

Çağdaş Eğitim Vakfı (ÇEV), Türkiye sınırları içinde eğitimi çağdaşlaştırmak ve yaygınlaştırmak adına kurulan en eski sivil toplum örgütlerinden biridir. 1944 yılında İstanbul’da kurulmuş ve hizmetlerini günümüze kadar sürdürmektedir.

ÇEV, Prof. Dr. Türkan Saylan, Prof. Dr. Necla Arat, Prof. Dr. Aysel Çelikel, Prof. Dr. Oya Başak ve Gülseven Yaşer öncülüğündeki bir grup gönüllü tarafından kurulmuştur. Çağdaş Eğitim Vakfı, bilimin yolundan ilerleyen, insanlara saygısı olan ve cumhuriyetin değerlerini benimseyen nesiller yetiştirerek Türkiye’deki eğitimi çağdaşlaştırmayı amaçlamaktadır.

Çevreyle İle İlgili Sivil Toplum Kuruluşları

Çevreyi Koruyan Sivil Toplum Kuruluşları
Çevre İle İlgili Sivil Toplum Kuruluşları

İnsanların çevreye karşı olan zararı her geçen gün daha da artmaktadır. Teknolojinin her geçen gün bir adım daha gelişmesi bu durumun ana sebebi olmaktadır. İnsanlar yaşamlarını kolaylaştıracak yeniliklere adım attıkça çevreye daha çok zarar vermektedirler. Bu durum her gün, insanlığa olumsuz olarak dönmektedir.

Gündelik yaşantımızda, petrol arama ve taşıma işlemlerinde, hemen her türlü üretim sanayinde çevreye zarar vermekteyiz. Çevre ile ilgili sivil toplum kuruluşları da bu konuda çalışmalarını yürütmektedir. İnsanları çevre konusunda bilinçlendirerek çevreye karşı duyarlılığın arttırılması konusunda etkinlikler düzenlemektedirler. Ülkemizdeki çevre ile ilgili sivil toplum kuruluşlarından bazıları şunlardır:

Türkiye Erozyon ile Mücadele ve Ağaçlandırma Vakfı (TEMA)

Türkiye Erozyon ile Mücadele ve Ağaçlandırma Vakfı yani bir diğer adıyla TEMA, 1992 yılında İstanbul’da Hayrettin Karaca ve Nihat Gökyiğit tarafından kurulmuştur. Temel amacı toprak kaybını engellemek ve ağaçlandırma faaliyetleri yürütmek olan vakıf, toplumun her kesiminden insana kapılarını açmaktadır. Bu noktada vakıfta, gönüllü çalışma esasına dayanan bir sistem vardır.

TEMA Vakfı, toprak kaybını azaltabilecek her görüş ve öneriye açıktır. Vakıf bu konuda objektif olarak davranmaktadır. Her siyasi parti ile ortak çalışabilir. Ayrıca vakfın, etkinlik bilançoları ve gelir gider durumunu açık olarak görmeniz de mümkündür.

Türkiye’de her sene, KKTC büyüklüğünde toprak erozyon nedeniyle yok olmaktadır. TEMA Vakfı, bu toprak kaybını ortadan kaldırmayı hedefleyerek, insanları erozyon ve ağaçlandırma konusunda bilinçlendirmek için faaliyetlerini yürütmektedir.

Çevre Koruma ve Ambalaj Atıkları Değerlendirme Vakfı (ÇEVKO)

Çevre Koruma ve Ambalaj Atıkları Değerlendirme Vakfı, 1991 yılında sektöründe lider 14 sanayi kuruluşu tarafından kurulmuştur. ÇEVKO, Türkiye’deki ambalaj atıklarının en ekonomik ve çevre sağlığına uygun şekilde geri kazandırılmasını amaçlayan, kar amacı gütmeyen bir kuruluştur.

ÇEVKO Vakfı, kurulduğu günden bugüne kadar geçen sürede cam, plastik, metal, kompozit, ve kağıt ambalajların en sağlıklı şekilde geri kazanımı için gerekli sistemi kurma yönünde faaliyetlerini yürütmektedir. Vakıf, bu faaliyetleri sırasında “Entegre Atık Yönetimi” ilkesini benimsemektedir.

Vakıf, atık ambalaj geri dönüşümünü sağlamanın yanı sıra toplumu bilinçlendirme çalışmaları da yapmaktadır. Bu bağlamda eğitimler ve seminerler vererek topluma geri dönüşümün önemini anlatmaktadır.

Türkiye Çevre Eğitim Vakfı (TÜRÇEV)

Türkiye Çevre Eğitim Vakfı, 1993 yılında Turizm Bakanlığı’nın önderliğinde kurulmuş olan bir vakıftır. TÜRÇEV’in kuruluş amacı, Mavi Bayrak projesini ülkemizde başlatabilmektir. Vakıf, Mavi Bayrak projesi haricinde Yeşil Anahtar, Çevrenin Genç Sözcüleri, Okullarda Orman ve Eko-okullar projelerini de yürütmektedir.

Mavi Bayrak, plajlar, marinalar ve yatların standartlara uygun olması durumunda verilen uluslararası bir ödüldür. Ülkemizde günümüz itibariyle 459 plaj, 22 marina ve 10 yat Mavi Bayrak ödülüne sahiptir. Ülkemizde 17 ilde Mavi Bayrak ödülü alan plaj, marina ya da yat bulunmaktadır. Türkiye’de Mavi Bayrak ödülü alan marina, yat ve plajların olduğu iller şu şekildedir:

  • Antalya
  • Mersin
  • Muğla
  • Aydın
  • İzmir
  • Balıkesir
  • Çanakkale
  • Kocaeli
  • Sakarya
  • Yalova
  • Düzce,
  • İstanbul
  • Kırklareli
  • Tekirdağ
  • Samsun
  • Ordu
  • Van

Yardımlaşma İle İlgili Sivil Toplum Kuruluşları

Yardım Eden Sivil Toplum Kuruluşları
Yardımlaşma İle İlgili Sivil Toplum Kuruluşları

Yardımlaşma Türk kültürünün özünde yer almaktadır. Sosyal yaşamın içinde sivil toplum çalışmalarının başında yardımlaşma gelmektedir. Türk kültürünün özünde yer alan yardımlaşma kültürü Türk halkının en önemli özelliklerinden biridir.

Birlikten kuvvet doğar ilkesiyle birçok sivil toplum kuruluşu yardıma muhtaç insanlara yardım etmek için kurulmuş ve sorunlara çözüm bulmaktadır.  İnsanların birbirlerine ihtiyaç duymaları ne kadar doğal ise birbirlerine yardım etmeleri de bir o kadar doğaldır. Her canlıya yapılan yardım çok önemlidir ve insanlık görevidir. Özellikle insanların birbirleriyle yardımlaşması daha da kıymetlidir.

Yardımlaşma, toplumda birliği, beraberliği ve dayanışmayı arttırır. Yardımlaşma insani değerlerin gelişmesini sağlar. İnsanların yeni nesillere öğrettikleri ilk sosyal faaliyet yardımlaşma olgusu olmalıdır. Sivil toplum hareketi yardımlaşma esasına dayanmaktadır. Birçok sivil toplum kuruluşu din, dil, ırk, cinsiyet ayrımı yapmadan periyodik olarak yardım kampanyaları düzenlemektedir. Yardımlaşma ile ilgili sivil toplum kuruluşlarından bazıları şunlardır:

Mehmetçik Vakfı

Mehmetçik Vakfı, 1982 yılında Kenan Evren, Tahsin Şahinkaya, Nurettin Ersin, Sedat Celasun ve Nejat Tümer tarafından kurulmuştur. Vakıf, Türk Silahlı Kuvvetleri bünyesinde hizmet verdiği sırada şehit olan ya da herhangi bir sebepten dolayı hayatını kaybeden Mehmetçiklerin ailelerine veya hizmet sırasında gazi olan Mehmetçiklerimize ve ailelerine destekte bulunan bir sivil toplum kuruluşudur.

Mehmetçik vakfı, Türk halkı, TSK mensupları ve yardımsever firmalar tarafından finanse edilmektedir. Mehmetçik Vakfı’nın temel görevleri arasında,

  • Vatani görevini yetine getirirken şehit olmuş olan Mehmetçiklerin bakmakla yükümlü oldukları aile fertlerine yardımda bulunmak
  • Vatani görevi sırasında gazi olan Mehmetçiklere sürekli bakım yardımı yapmak
  • Bağış ve yardım programları ile kendini sürekli yenileyerek gelişmek
  • Sosyal adalet ve toplumsal barışın gelişimine katkı sağlamak bulunmaktadır.

Toplum Gönüllüleri Vakfı (TOG)

TOG yani uzun adıyla Toplum Gönüllüleri Vakfı, yaşı henüz genç arkadaşların sosyal sorumluluk projelerine desteğini ve katılımını sağlamak suretiyle birlikte kendilerini geliştirmelerini amaçlayan, insan hakları, eğitim gibi alanlarda faaliyet gösteren, 2002 yılında kurulmuş bir vakıftır.

Gençlere projelerde çalışma imkanı sunarken ülkemizde toplumsal katılımlarını da arttırıyor. Vakfın Samsun’da bir gençlik merkezi, Ankara, İzmir ve Diyarbakır’da koordinasyon merkezleri mevcuttur. Uluslararası hareketlilik imkanı da sağlayan TOG, gönüllü olarak çalışmak isteyenleri birlikte çalışma fırsatı sunuyor!

Özellikle son zamanlarda Toplumsal Cinsiyet Yaz Dönemsel Projesi için başvurular kabul eden ve İstanbul ve Ankara ofislerinde ekip arkadaşları arayan TOG, eğitim koordinatörlüğü, saha sorumluluğu gibi pozisyonlar sunuyor!

Darülaceze Vakfı

Darülaceze Vakfı, kimsesiz ve yardıma muhtaç, yaşlı ve sakatlığı olan insanlar ile sokağa terk edilmiş 0-6 yaş grubu çocuklara barınma alanı sağlayan ve yardımda bulunan bir kuruluştur. Darülaceze Vakfı bu çalışmaları ile T.C. Darülaceze Başkanlığı’na da destek olmaktadır.

Vakıf, 1991 yılında İzzet Cahit Özden tarafından kurulmuştur. 1892 yılında kurulan Darülaceze, 100 yıllık zaman içerisinde yıpranmış ve desteğe muhtaç hale gelmiştir. Bu sebeple İzzet Cahit Özden halkın da desteğini alarak Darülaceze Vakfı’nı kurmuştur.

Kuruluşundan itibaren Darülaceze Başkanlığı’na birçok projede yardım eden vakıf, son olarak Yakacık’ta 22.000 m2’lik ve 300 yataklık huzur evi inşa ederek Kartal Belediyesi’ne devretmiştir. Bunun yanı sıra birçok sivil toplum kuruluşu ile işbirliği halinde birçok fon ve projeye imza atmıştır.

Yardımeli Uluslararası İnsani Yardım Derneği

Yardımeli Uluslararası İnsani ardım Derneği, 2007 yılında 55 kurucu üyesi ile kurulmuş olan ve yardım çalışmalarını sınırlarımız ötesine taşımayı hedefleyen bir kuruluştur. Derneğin ilkesi, “Hayır kuşatıcı olmalıdır.” sözüdür.

Kuruluşundan itibaren Anadolu, Balkanlar, Asya, Afrika, Ortadoğu ve Kafkaslarda birçok ülkede yardım projesi yürütmüş olan vakıf, bu ülkelerde yardıma muhtaç olan insanların para, eğitim, giyim, gıda ve barınma ihtiyacını karşılamıştır.

Yardımeli Derneği, din, dil, ırk ve etnik köken ayrımı göstermeksizin dünyada ihtiyacı olan tüm insanlara gerekli yardımı en erken ve en kaliteli şekilde ulaştırmayı taviz verilemez ilkesi haline getirmiştir.

Sağlık İle İlgili Sivil Toplum Kuruluşları

Sağlık Alanında Hizmet Veren Sivil Toplum Kuruluşları
Sağlık İle İlgili Sivil Toplum Kuruluşları

Sağlık alanında hizmet veren sivil toplum kuruluşları, herhangi bir sağlık sorunu üzerine çalışan ya da genel olarak sağlık problemlerinin çözümünü amaç edinen yardımsever insanların bir araya gelmesiyle oluşturulan birimlerdir. Yardımseverliğin yanı sıra özellikle sağlığın kaybedildikten sonra neler olabileceğinin bilincinde olan kişilerden oluşurlar. Sağlığını kaybeden ya da kaybetmekte olan bireylere psikolojik ve fizyolojik olarak destek olmayı amaçlayan bir kuruluştur.

Ülkemizdeki sağlık alanında hizmet veren sivil toplum kuruluşlarından bazıları şunlardır:

LÖSEV (Lösemili Çocuklar Sağlık ve Eğitim Vakfı)

LÖSEV (Lösemili Çocuklar Sağlık ve Eğitim Vakfı), 1998 yılında Üstün Ezer tarafından Ankara’da kurulmuştur. LÖSEV, lösemili çocuklara yardımda bulunan ve eğitim ile sağlık gibi ihtiyaçlarını karşılayan bir sivil toplum kuruluşudur.

Vakıfın merkezi kurulduğu şehir olan Ankara’dadır. Fakat kuruluşundan bu yana İzmir, İstanbul, Antalya, Bursa ve Diyarbakır’a da şubelerini açmıştır. Günümüzde tüm bu şubelerde toplamda yaklaşık 12 bin lösemili çocuğun ihtiyaçları karşılanmaktadır.

Kuruluşunun ilk zamanlarında SSK hastaneleri ile ortak çalışan LÖSEV, 2000 yılında Türkiye’nin ilk lösemili çocuk hastanesi olan Lösante’yi Ankara’da kurmuştur. Amacı lösemili çocukların sağlık ve eğitim ihtiyacını karşılamak olan vakıf böylece ilk amacını gerçekleştirmiştir.

Bunun yanı sıra LÖSEV, 2008 yılında lösemili çocuklar için okul açmıştır ve her yıl 100 lösemili çocuğa ücretsiz eğitim fırsatı sunmaktadır. Bu okul ülkemizde bir ilktir. Bu okulda anaokulu olarak 5-6 yaş, ilköğretim olarak 6-12 yaş ve ortaöğretim olarak 12-18 yaş gurubundaki lösemili çocuklara eğitim verilmektedir.

Ayrıca LÖSEV bunların yanı sıra, etkinliklerinden elde ettiği gelir ve yapılan yardımlar neticesinde lösemili çocuklara burs yardımı da yapmaktadır. Tüm bu imkânları ile maddi durumu olmayan ve lösemi hastası çocuğu olan ailelere her türlü yardımı yapmaya çalışan LÖSEV, Türkiye ve dünyada önemli bir sivil toplum kuruluşudur.

Her yıl 2 Kasım-8 Kasım tarihleri arasında kalan hafta lösemili çocuklar haftası olarak kutlanmakta, kuruluş bu haftaya özel etkinlikler düzenlemektedir.

Kızılay

Kızılay ya da bir diğer adı ile Türk Kızılayı toplumsal yardım amacıyla çalışan bir sivil toplum kuruluşudur. Savaş durumunda yararlılara ve yaralıların yakınlarına yardımcı olurken, barışta doğal afetlerden etkilenenlere, açlık durumunda olan insanlara yardım eder. Günümüzde Türkiye’de, Afrika’da ya da Orta Doğu’da yardıma ihtiyacın olduğu tüm bölgelerde hizmet verir.

Eski adı Hilal-i Ahmer Cemiyeti olan Kızılay, 1868 yılında Ankara’da Abdullah Bey tarafından kurulmuştur. Bu kuruluşun temelleri 1865 yılında Osmanlı İmparatorluğu’nun Cenevre’de imzalamış olduğu sözleşmenin bir gereği olmasına dayanır. Yani Kızılay’ın temeli Avrupa Devletleri tarafından kurulan Kızılhaç Topluluğu’na dayanmaktadır.

Kızılay, sözleşmeye uygun olarak kurulsa bile uzun yıllar boyunca Kızılhaç Topluluğu tarafından kabul edilmemiştir. Bunun gerekçesi olarak ta amblemde yer alan Kızıl Ay gerekçe gösterilmiştir. Fakat he ne kadar da karşı çıksalar 1897 yılında Londra’da düzenlenen toplantı sonucunda kabul etmişlerdir. Hilal-i Ahmet Cemiyeti’nin ismi, Cumhuriyet’in kurulmasıyla beraber Türkiye Hilaliahmer Cemiyeti adını aldı. Daha sonra 1935 yılında Mustafa Kemal Atatürk tarafından ismi Türkiye Kızılay Cemiyeti olarak değiştirildi ve son halini almış oldu.

Her yıl 29 Ekim-4 Kasım tarihleri arasında kalan hafta Kızılay Haftası olarak kutlanmaktadır.

Yeşilay

Yeşilay, sigara, alkol ve uyuşturucu maddeler gibi zararlı alışkanlıklarla mücadele etmek amacıyla kurulmuş olan bir sivil toplum kuruluşudur. Yaptığı çalışmalar ile özellikle toplumun geleceği gençleri bu zararlı alışkanlıklardan uzak tutmak için çalışmalarını sürdürmektedir. Her türlü kötü maddenin kullanımı ve sağlığa zararları hakkında düzenledikleri eğitim ve konferanslarla halkı bilinçlendirme çalışmaları yapmaktadır.

Yeşilay, 1. Dünya Savaşı’ndan çıkan ülkemizde artan sigara ve alkol alışkanlıkları ile mücadele etme adına kurulmuştur. Kuruluş, 1920 yılında İstanbul’da Mazhar Osman Usman tarafından kurulmuştur. Kuruluşun il adı Hilal-i Ahdar olarak belirlendi. Daha sonra ismi Yeşil Hilal olarak değiştirilen kuruluşun ismi son kez güncellenerek şuan ki ismi olan Yeşilay olmuştur.

İlaçlarda kırmızı ve yeşil reçete uygulaması, trafikte alkolle ilgili düzenlemeler Yeşilay’ın çalışmaları ile gerçekleşmiştir. Ayrıca kapalı alanlarda ve nakil araçlarında sigara içilmesinin engellenmesi, sigara ve alkol ile ilgili reklamların yasak edilip, kamu spotlarının hazırlanması ve içki ile alkol tüketimini azaltıcı çalışmaların tamamı Yeşilay’ın çalışmaları ile gerçekleşmiştir.

Ülkemizde her yıl 1 Mart-7 Mart tarihleri arasındaki hafta Yeşilay haftası olarak kutlanmaktadır.

Fiziksel Engelliler Vakfı (FEV)

Fiziksel Engelliler Vakfı, 1995 yılında, İstanbul’da kurulan ve engelli bireylerin toplumda yaşadıkları sorunları çözmeyi ve engelli insanlara destek olabilmeyi amaçlayan bir sivil toplum kuruluşudur. Yerel yönetim yani İstanbul Belediye destekli olduğu için çoğu zaman eleştiri oklarını üzerine çekmiştir.

Vakıf, her ne kadar bu tartışmalar ile gündeme gelse de büyük projelere imza attığını söyleyebiliriz.  1996 yılında vakfın kurduğu Ortez Protez Üretim ve Rehabilitasyon Atölyesi birçok engelliye yardımda bulunmuştur.

Bunun yanı sıra hayata geçirilen bir diğer önemli proje Mutlu Engelli Hattı Çağrı Merkezi’dir. 444 60 00 numarasını üzerinden hizmet veren çağrı merkezi engelli vatandaşlara destek vermek ve engelli hakları hakkında vatandaşları bilgilendirmek konusunda çalışmaktadır. Merkezde 11 kişilik engelli vatandaşlardan oluşan ekip ile hizmet verilmektedir.

Ülkemizde her yıl 10 Mayıs-16 Mayıs tarihleri arasındaki hafta Engelliler haftası olarak kutlanmaktadır.

Kadın Hakları İle İlgili Sivil Toplum Kuruluşları

Kadına Şiddetle İlgili Sivil Toplum Kuruluşları
Kadın Hakları İle İlgili Sivil Toplum Kuruluşları

Son dönemlerde Türkiye’deki kadına yönelik şiddet ve kadın hakları ihlalleri konusunda çalışan ve kadınlara her türlü destek vermek üzere faaliyetlerini sürdüren sivil toplum kuruluşlarına sizler de katılarak birçok kadına destek olabilirsiniz. İşte kadına ve yaşadığı sorunlara destek olmak çözmek üzere kurulmuş sivil toplum kuruluşlarından bazıları:

Mor Çatı Kadın Sığınma Vakfı

Mor Çatı Kadın Sığınma Vakfı, 1990 yılında şiddete maruz kalan kadınlara destek sağlamak amacıyla kurulmuştur. Vakıf tarafından kurulan dayanışma merkezine günde, telefon ile ya da yüz yüze yaklaşık 10 kadın başvurmaktadır. Vakıf, kadınlara şiddet konusunda desteğin yanı sıra, kadın birliği ve dayanışması oluşturmak adına da çalışmaktadır.

Mor Çatı Kadın Sığınma Vakfı, kendilerine başvuran kadınlarla önce telefon üzerinden görüşür. Daha sonra şiddet gören kadınları merkeze çağırarak onlara psikolojik destekte bulunur. Psikolojik desteğin yanı sıra, şiddet gören kadınlara hukuki destek te sağlanır. Merkezde kadınlara haklarının ve bu hakları ne şekilde savunabilecekleri anlatılır.

Kadınlarla Dayanışma Vakfı (KADAV)

Kadınlarla Dayanışma Vakfı, 1999 Marmara Depremi’nin ardından bölgedeki kadın ve çocuklara destek olmak amacıyla kurulmuştur. Bu amaçla Gölcük ve Düzce başta olmak üzere depremden etkilenen tüm bölgelerdeki kadınlara destek olmuşlardır.

KADAV, 1999 yılında Düzce ve Gölcük’te kurdukları Kadın Çadırları ile kadınlara destek vermenin yanı sıra kurmuş oldukları mesleki kurslar ile kadınların kendilerini geliştirmeleri adına destekte bulunmuşlardır.

Bu faaliyetlerin ardından vakıf 2001 yılında tüzel kişilik kazanmıştır. Bu süreçten itibaren gerek Kocaeli gerekse de İstanbul’da birçok faaliyeti hayata geçirmiş ve danışmanlık merkezini hayata geçirmiştir.

Kadın Adayları Destekleme Derneği

Kadın Adayları Destekleme Derneği, 1997 yılında İstanbul’da kurulan bir sivil toplum kuruluşudur. KA.DER, kadınların seçme ve seçilme haklarını savunmayı desteklemektedir. Ayrıca kadın erkek eşitliğinin her alanda olduğunu savunan bir dernektir.

Kadın Adayları Destekleme Derneği, kadın haklarının özellikle siyaset alanında erkeklerle eşit olmadığını savunmaktadır. Kadınların sosyal toplumda birçok üst düzey konumda olmalarına rağmen siyasette bu durumun bu şekilde olmadığını savunmaktadır. Çalışmalarını da bu düşünceyi değiştirmek amacıyla yürütmektedirler.

Kadın Emeğini Değerlendirme Vakfı (KEDV)

Kadın Emeğini Değerlendirme Vakfı (KEDV), kadınların yaşam kalitelerini arttırabilmek ve ekonomik desteği sağlayabilmek adına 1986 yılında kurulmuş bir vakıftır. KEDV verilerine göre, Türkiye’deki emeğin %55’inin içerisinde kadın bulunmaktadır. Fakat buna rağmen 4 kadından sadece 1’i ekonomi içerisinde kendine yer bulabilmektedir.

Kadın Emeğini Değerlendirme Vakfı, yereldeki kadınların örgütlenmelerine yardımcı olarak toplumsal kalkınmanın sağlanmayı sağlayarak, kadın faktörünü de ön plana çıkarmayı sağlamayı amaçlar. Vakıf bu amaç uğruna kadınların örgütlenmesini sağlar. Ayrıca kadınların ekonomide yer almalarını sağlamak amacıyla eğitimler ve destekler verir.

Çocuğa Yardım Eden Sivil Toplum Kuruluşları

Çocuğa Yardım Eden Sivil Toplum Kuruluşları
Çocuk Hakları İle İlgili Sivil Toplum Kuruluşları

Türkiye sınırları içinde yardıma muhtaç çocuklar için her türlü ihtiyaçlarını karşılamak, eğitim, sağlık alanlarında destek olmak, projeler üretmek, projelere fon sağlamak, eğitim ve öğretim faaliyetlerinde bulunmak gibi birçok amaç üzerine kurulan sivil toplum kuruluşları bulunmaktadır. Hepsinin tek bir amacı var o da yardıma muhtaç çocukların ve ailelerin ellerinden tutmak.  İşte çocuklara yardım eden sivil toplum kuruluşlarından bazıları:

Sosyal Hizmetler ve Çocuk Esirgeme Kurumu (SHÇEK)

Sosyal Hizmetler ve Çocuk Esirgeme Kurumu 1921 yılında, Himaye-i Etfal Cemiyeti adı ile Ankara’da kuruldu. Yani kurumun tarihi Osmanlı Devleti’ne dayanmaktadır. Kurumun kuruluş amacı 1. Dünya Savaşı’na katılanların çocuklarına bakmaktı. Ayrıca yardıma ihtiyacı olan ve kimsesiz çocukların bakımını da üstlenmekteydiler.

SHÇEK, 1980’li yıllarda maddi imkânsızlıklar sebebiyle dernek statüsünden çıkartılmış ve feshedilmiştir. Fakat ilerleyen zamanlarda tekrardan aktif hale getirilmiş, şimdiki adı Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı olan bakanlığa bağlanmıştır.

SHÇEK, kimsesiz çocukların yanı sıra ailesi tarafından uygun şartlarda bakılmayan ve suça teşvik edilen çocukların bakımını da üstlenmektedir. Kurum her ne kadar sivil toplum kuruluşu tanımına uymasa da ülkemizde çocuğa yardım eden kuruluşlar arasında en önemlilerindir biridir. Ayrıca tüm dünyada emsalleri de vardır.

Türkiye Korumaya Muhtaç Çocuklar Vakfı (Koruncuk)

Türkiye Korumaya Muhtaç Çocuklar Vakfı, 1979 yılında İstanbul’da kurulmuştur. Koruncuk’ un kuruluş amacı, korunma ihtiyacı olan çocukları koruma ve topluma kazandırmaktır. Bu ilkeyi amaç edinmiş gönüllüler tarafından kurulan kurum, 1992 yılında İstanbul Bolluca’da Koruncukköy Bolluca’yı açmıştır.

Koruncukköy Bolluca, Sosyal Hizmetler Çocuk Esirgeme Vakfı ve Koruncuk vakfı arasından imzalanan protokol ile hizmet vermektedir. Kurumun amaçları SHÇEK ile aynı olup korunmaya muhtaç olan çocukların sorunlarını çözmek, sorunların kaynağını araştırmak ve çocukları topluma faydalı bir birey olarak topluma kazandırmaktır.

Mutlu Yuva Mutlu Yaşam Derneği

Mutlu Yuva Mutlu Yaşam Derneği, 2010 yılında, İstanbul’da, Dr. Nevzat Tarhan liderliğindeki bir grup akademisyen, psikiyatr, psikolog, iş adamı ve bürokratlar tarafından kurulmuştur. Dernek, risk altındaki yetim ve bakıma muhtaç çocukların yetiştirilip, topluma kazandırılmasını sağlamayı amaçlar.

Derneğin hizmet şekli, kendi bünyesinde kurmuş olduğu evlere 5-6 bakıma muhtaç çocuk yerleştirerek onların bu evlerde bakımlarını gerçekleştirerek topluma geri kazandırılması yoluyla gerçekleşmektedir. Bu evlerin başına da, evdeki çocuklara göz kulak olup, bakımlarında yanlarında olmak amacıyla bay ve bayan denetmenler konulmaktadır. Bu sayede aile ortamı oluşturulmaya çalışılıp, ağabey-kardeş ya da abla-kardeş ilişkisi oluşturulmaktadır.

Derneğin, İstanbul başta olmak üzere Bursa, Ankara ve Yozgat’ta toplamda 83 evi bulunmaktadır. Bu evlerde yaklaşık 400 yardıma muhtaç çocuğun bakımı üstlenilmektedir.

Geleceğimizin Çocukları Vakfı

Geleceğimizin Çocukları Vakfı, 1997 yılında İstanbul’da kurulan bir vakıftır. Derneğin amacı öncelikli olarak çocuklar olmak üzere, toplumun her yaş grubundan yardıma muhtaç insanlara yardım ederek onları topluma kazandırmaktır.

Geleceğimizin Çocukları Vakfı, çocukların her türlü eğitim ve öğretim ihtiyaçlarını karşılayarak, onlara yaşamlarını sürdürebilecekleri alanları sağlayarak, okul, çocuk yuvası ve aş evi gibi alanları sağlayarak hizmet etmektedir.

Uluslararası Yardım Kuruluşları

  1. Birleşmiş Milletler Eğitim, Bilim ve Kültür Örgütü (UNESCO)
  2. Birleşmiş Milletler Çocuklara Yardım fonu (UNICEF)
  3. Dünya Sağlık Örgütü (WHO)
  4. Uluslararası Çalışma Örgütü (ILO)
  5. Uluslararası Para Fonu (IMF)
  6. Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü (FAO)